Divljač je značajan dio prirode i ekosistama, pa to nalaže potrebu da njena brojnost bude optimalna u odnosu na prirodne uslove, kao i obavezu da to značajno prirodno bogastvo bude zaštićeno i racionalno korišteno.

Sa divljači kao obnovljivim prirodnim resursom treba gospodariti u duhu kontinuiteta gazdovanja, kao prirodnog resursa.

Prirodni uslovi u  Bosna i Hercegovini su raznovrsni i upravo zbog toga vrlo povoljni za razvoj lovstva.

Na raznovrsnost utiče bogato razvijen reljef, s nadmorskim visinama od 0 do 2387 m, raznolika podloga na kojoj su se razvili različiti tipovi zemljišta, atmosferske pogodnosti mediteranskog i kontinentalnog klimata koji se susreću u širokom pojasu središnjeg dijela i, kao posljedica svega toga cijelo bogastvo biljnih zajednica koje omogućavaju inzvanrednu prehranbenu osnovu i skloništa za divljač.

Pa ni mir, toliko potreban u reprodukciji divljači, nije u situaciji da se odgovarajućim nastojanjima ne bi mogao obezbjediti.

Ovo je uslovilo da na tlu Bosne i Hercegovine nađu povoljna staništa za razvoj gotovo sve vrste srednjoevropske divljači, počev od onih kojima odgovaraju mediteranski uslovi, preko vrsta kontinentalnih, ravničarskih i brdsko-planinskih područja, pa sve do tipičnih predstavnika alpske faune. Broj vrsta je značajan.

Lovstvo je i ekološka disciplina, koja pored lova sadrži aktivnosti usmjerene na obezbjeđenje optimalnih uslova za lov, uzgoj i zaštitu divljači i očuvanje stanišnih uslova.

 Lovstvo je privredna djelatnost s ciljem uzgoja, zaštite i korištenja divljači, uređenje i opremanje lovišta i način korištenja staništa u skladu sa principima ekološke ravnoteže i održovog razvoja.

Lovstvo je naučno zasnovana djelatnost interdisciplinarnog karaktera sa naučnim istraživanjem iz: biologije, šumarstva, agronomije, kinologije, veterinarstva, lovnog turizma.

Lovstvo je djelatnost od posebnog društvenog interesa i značaja u funkciji održivog i racionalnog lova, sa posebnim odnosom prema divljači i prirodi  s lovnim privrjeđivanjem, zaštitom i unaprijeđenjem staništa i životne sredine s elementima naučno istraživačkog rada.

 

ISTORIJAT LOVSTVA 

Lov je star koliko i ljudski rod. Lov je najstarije čovjekovo zanimanje.

Za lov kao djelatnost može se tvrditi  da je to prvo i svjesno i aktivno angažovanje čovjeka i prvi korak na putu oformljena ljudske civilizacije.

 Kada je čovjek počeo upotrebljavati najprimitivnija pomagala da bi savladao divlje životinje, od tada se može govoriti o čovjeku-lovcu, a ujedno o čovjeku kao biću koje misli.

 Po svom postanku, čovjek je prvenstveno bio biljojed, ali se smatra da je upravo prelazak na hranu bogatu proteinima, odnosno mesom, doveo do razvitka čovjeka na viši nivo.

U početku je lovio male životinje, da bi postepeno, sa uporednim razvojem oruđa za lov prešao na lov većih životinja. Lov je najprije bio individualan i stihijski, a nešto kasnije prelazi na organizovani zajednički način lova, gdje se ljudi bave lovom kao osnovnim zanimanjem.

 Prvo oružje koje je čovjek upotrebljavao bilo je obična drvena tojaga i kamen, uzeti iz prirode. Usavršavanje vještine lova podstaklo je dalji razvoj i usavršavanje lovačkog oružja: od kamenih sjekira, kopalja, preko prvih metalnih oruđa, primitivnih noževa, lukova i strijela, da bi izumom baruta, bilo konstruisano prvo vatreno oružje, preteča današnjeg modernog lovačkog oružja.

Pojedinačan lov težak, opasan i neproduktivan, čovjek je počeo da primjenjuje zajednički i organizovan način lova koji je omogućavao bolji i lakši ulov. Glavna lovna divljač u tom periodu bili su krupni sisari, pretežno papkari.

Čovjek je takođe uvidio prednosti korištenja pomoćnika i saradnje sa drugim živim bićima, što je dovelo do upotrebe pasa prilikom lova.

Ovaj  lov odvijao se u doba prvobitne zajednice, gdje su prava bila jednaka, jer se lovina dijelila podjednako, što kasnije nije bio slučaj. Razvojem civilizacije, poslije praistorijskog doba, donijelo je promjene u ljudskoj djelatnosti. Tako se ljudi više oslanjaju na zemljoradnju i stočarstvo, pa lov nije više osnovni izvor životnih potreba. Smatra se da baš u toj etapi razvoja čovječanstva leže počeci razvoja lova kao sporta i zabave. Čovjek se lovom bavi više iz razonode nego zbog materijalne dobiti.

Karakteristike načina lova bile su različite kod raznih naroda: Egipćana, Asiraca, Vavilonaca i dr. Zajednička odlika je bila da se lovom pokazivala snaga i vještina, pa su borbe sa zvijerima bile jako česte. Vladari su imali posebne zvjerinjake i revire, a lov su smatrali odličnom pripremom za rat. Lov kao pripremu za rat je usavršio jedan od najmoćnijih osvajača iz Azije, Džingis Kan.

Pored psa, čovjek je tada počeo da koristi i druge životinje za lov, pa je tako koristio ptice grabljivice i slonove koji su nosili lovce, naročito pri lovu na opasne zvijeri.

Azijski narodi u klasičnom dobu, djelimično su poznavali lovostaj, pa su lovili samo zimi, dok Rimljani i Grci to nisu znali, pa je i to jedan od razloga što su sa Evropskog kontinenta nestale mnoge životinjske vrste.

U srednjem vijeku, lov je bio privilegija dvora i vlastele, a ostalima je lov bio praktično zabranjen. Novi vijek i vatreno oružje donijeli su velike promjene u lovstvu i načinima lova. Lov sada postaje streljački sport na žive mete, sa ciljem da se zrnom ili sačmom iz vatrenog oružja, bez rizika dođe do ulova.

 Niz društvenih promjena u ovom periodu izmijenio je i odnos prema lovu, pa je lov postao pravo građanstva, a stanovništvo se vraća tradiciji i počinje ponovo da se bavi lovom.

 Slobodan nekontrolisan lov, sve modernije oružje i sve veći broj lovaca, neprestano povećavanje ljudske populacije i potreba za novim prostorom, kao i uništavanje i degradiranje staništa divljači, smanjili su brojnost divljači, tako da su mnoge vrste nestale ili dovedene do istrebljenja. Ovo je period kada se donose prve zakonske uredbe o zaštiti divljači.

 Dalji razvoj lovstva se odvijao u uslovima propisanim zakonom, koje su se mijenjale kroz istoriju.

Lov je danas sport, rekreacija, hobi i zabava, ali i vid privređivanja i posebnog ekološkog odnosa prema živom dijelu prirode koji se zove divljač.

Kao sport lov nema takmičarsku komponentu, masovan je i zdrav sport, čiji su tereni polja, šume i vodene površine.

Motiv lova je ostao iskonski: nadmudriti i pobijediti divlju životinju, što danas nije tako teško, pa lovci sami propisuju pravila kojim otežavaju lov i time pružaju divljači šansu da preživi.

U svakom slučaju, lov i lovstvo podrazumijevaju prije svega, njegovanje ljubavi prema divljači i prirodi kroz aktivnosti uzgoja i zaštite divljači, a tek onda kroz lov, odnosno lovljenje u okvirima planskog, racionalnog korištenja divljači kao prirodnog bogatstva, koje je dragi Bog podario da je obnovljivi prirodni resurs.

 

ISTORIJAT LOVSTVA U BOSNI I HERCEGOVINI

Feudalni sistem, kao osnova života u srednjovjekovnoj Bosni, bio je sličan onome u Evropi, mada donekle modifikovan, prema domaćoj tradiciji. Prostori Bosne i Hercegovine su ranije bili naseljeni Keltima i Ilirima, potom slijedi dolazak Rimskih legija, kao i Slovena i Turaka pa su lov i lovni običaji dijelom usvajani, a dijelom donošeni od više kultura raznih naroda. Osnovni načini lova su bili na konju, sa psima, sokolom (orlom), te pogonom (prigonom) i zasjedom. Do dolaska Turaka, lov je uglavnom bio privilegija plemstva, sa manjim izuzecima. U vrijeme Turske vladavine, nije postojao Zakon o Lovstvu, pa se lovilo kako i kad je ko htio. Okupacijom Bosne i Hercegovine, 1878. godine, od strane Austro-Ugarske nastaju potpuno nove prilike u lovstvu, obzirom na radikalne mjere razoružanja stanovništva, te zaustavljanje proizvodnje oružja u Sarajevu i Kreševu. Uslijed ovih mjera, u prve četiri godine Austro-Ugarske vlasti, znatno se povećalo brojno stanje divljači. 1893 godine donesen je Zakon o Lovstvu, prema kome je ustanovljen regalni sistem  lova, a pravo lova je uslovljeno izdavanjem dozvole od upravnih vlasti, izuzev državnih šumarskih organa, kojima se, na zahtjev, morala pokazati dozvola  za lov. Osnovano je 11 tzv.  državnih lovišta, kojima su upravljale Direkcije šuma. Karakteristika ovog perioda, je da se pažnja posvećuje i izgradnji lovnih objekata, te ostale neophodne infrastrukture u lovištima. Do Prvog Svjetskog Rata, vladale su uglavnom sređene lovačke prilike, što je pogodovalo povećanju brojnog stanja divljači.

Nakon formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, zadržan je Zakon iz 1893., ali je otpočeo masovno izlovljavanje divljači u prvim poratnim godinama. Slijedeća negativna okolnost bila je ta, što je lovstvo postalo u neku ruku, sporedni ogranak šumarstva, o kome se malo ili nimalo vodilo računa. Do poboljšanja je došlo krajem tridesetih godina kada je osnovan poseban odsjek za lov i ribolov pri državnim šumama, pa se pristupilo obnavljanju i ponovnom uređivanju državnih rezervatnih lovišta, a osnovan je i savez Lovačkih društava Bosne i Hercegovine. 1931 godine, donesen je novi Zakon o lovu, po kojem je pravo lova spojeno sa svojinom, odnosno, vlasnici zemljišta, imali su i pravo lova. Ovaj zakon je uveo i zakupni sistem, prema kojem su posjednici, država i opštine mogli izdavati lovišta u zakup, na vrijeme od 12 godina. Ovim zakonom, definisan je lovostaj, povećanje brojnosti zaštićene divljači, nošenje oružja, prodaja divljači, nadoknada šteta, uništavanje štetočina, te kaznene odredbe. Ovakvo stanje se zadržalo do Drugog Svjetskog Rata.

Tokom Drugog Svjetskog Rata, divljač u Bosni i Hercegovini je bukvalno destkovana, usljed velikih ratnih dejstava, tokom 1941-1945, te neimaštine stanovništva, koje je bilo prinuđeno na izlovljavanje divljači. Nakon rata, zbog političke situacije u zemlji, stanje u lovstvu se nije mijenjalo, sve do 1955. godine, kada je donesen novi Zakon o lovu, te je po njemu divljač definisana kao opštedruštvena svojina, koja se koristi na način propisan Zakonom, a lovstvo kao privredna i sportska djelatnost. Prioritet u radu se daje uzgoju i zaštiti divljači, čime se i stvaraju uslovi za korištenje.

Posebnom uredbom Izvršnog Vijeća SRBiH, osnovana su 23 posebna lovišta, od kojih 11 uzornih, 11 uzgojnih i jedno školsko lovište.  Lovno gazdinstvo “Sarajevo”, upravljalo je sa 7 uzornih lovišta:

 

Naziv lovišta:

Tip lovišta:

Površina u ha:

Osnovne vrste divljači:

Upravljač:

1. Treskavica

Visokoplaninsko

54.000

Divokoza, srna, medvjed, tetrijeb, divlja svinja, lještarka, zec

LG “Sarajevo”

2. Prenj

Visokoplaninsko

54.000

Divokoza, srna, medvjed, divlja svinja, tetrijeb, kamenjarka, lještarka

3. Sušica

Visokoplaninsko

10.000

Divokoza, medvjed, divlja svinja, lještarka, kamenjarka, zec

4. Gostović

Visokoplaninsko

12.000

Srna, divlja svinja, medvjed, tetrijeb, lještarka, zec

5. Koprivnica

Visokoplaninsko

15.000

Medvjed, srna, divokoza, divlja svinja, tetrijeb, lještarka

6. Hutovo Blato

Nizinsko

7.000

Močvarice, šumska šljuka, fazan, kamenjarka, zec

7. Mera

Nizinsko

13.000

Fazan, zec, jarebica, močvarice, šumska šljuka, golubovi

8. Zelengora

Visokoplaninsko

56.000

Divokoza, srna, medvjed, divlja svinja, tetrijeb, lještarka, kamenjarka

Nacionalni park “Sutjeska” Tjentište

9. Kozarac

Visinsko

3.300

Srna, zec, fazan, močvarice

Nacionalni park “Kozara” Prijedor

10. Međutinjama

Nizinsko

7.600

Fazan, zec, jarebica, močvarice, golub

Uzorno lovište “Međutinjama” Brčko

11. Igman

Visokoplaninsko - školsko

22.000

Srna, divokoza, medvjed, tetrijeb, lještarka, divlja svinja

ŠIP “Jahorina” Pale

12. Konjuh

Visinsko

20.000

Srna, divlja svinja, medvjed, tetrijeb, lještarka

ŠPP “Tuzla”,

Ugostiteljsko preduzeće “Turist” Kladanj

13. Velež

Visokoplaninsko

17.000

Divokoza, srna, medvjed, zec

ŠIP “Velež” Nevesinje, ŠIP “Mostar” Mostar

14. Jahorina

Visokoplaninsko

12.500

Srna, medvjed, divlja svinja, zec

ŠIP “Jahorina” Pale

15. Šator

Visokoplaninsko

12.000

Srna, medvjed, tetrijeb, zec

ŠIK B. Grahovo, ŠIP “Šator” Glamoč

16. Uilica

Visokoplaninsko

6.000

Srna, medvjed, tetrijeb, zec

ŠIK B. Grahovo

17. Kozara

Visinsko

9.000

Srna, divlja svinja, zec, fazan, jelen

ŠIP “Posavina” B. Gradiška

18. Plješevica

Visinsko

6.500

Srna, divlja svinja, medvjed, tetrijeb, lještarka

ŠPP “Risovac” Bihać

19. Kruščica

Visinsko

18.500

Srna, divlja svinja, medvjed, tetrijeb, lještarka, zec

ŠIP “Sebešić” Travnik

20. Mlinište, Lisina, Klekovača

Visokoplaninsko

40.000

Srna, divlja svinja, medvjed, tetrijeb, lještarka, zec

ŠIP “Grmeč” Drvar, ŠIP “Oštrelj” B. Petrovac, ŠIP “Šator “Glamoč, ŠIP “Manjača” Mrkonjić Grad, ŠIP “Ključ” Ključ

21. Hrbljine

Visinsko

3.500

Medvjed, srna, tetrijeb, zec, lještarka

ŠPP “Kupres” Kupres, ŠIP “Šator” Glamoč

22. Grmeč

Visokoplaninsko

7.000

Medvjed, srna, divlja svinja, tetrijeb, lještarka, zec

ŠIP “Oštrelj” B: Petrovac, ŠIP “Sana” Sanski Most

23. Vranica, Goletica

Visokoplaninsko

5000

Srna, medvjed, divokoza, tetrijeb, divlja svinja

ŠPP “Koprivnica” Bugojno, ŠIP “Sebešić” Travnik

Ostalim posebnim lovištima upravljala su šumsko-privredna preduzeća, sa dva Nacionalni parkovi, a sa jednim Uzorno lovište “Međutinjama”-Brčko, dok je sa Školskim lovištem “Igman”, upravljala ŠIP “Jahorina” Pale.

Ukupna površina posebnih lovišta iznosila je oko 388.000 hektara, što je činilo 8% od tadašnjih lovnih površina u BiH od 4,6 miliona hektara. Svim ostalim lovištima, na površini od 4,2 milona hektara, gazdovale su amaterske lovačke organizacije, pa se u ovim lovištima lov praktikovao uglavnom kao sportsko-rekreativna djelatnost, a u manjoj mjeri kao privredna, u posebnim revirima ili dijelovima ovih lovišta.

Godine 1977. Donesen je novi, i danas važeći Zakon o Lovstvu, kojem je glavni cilj bio normiranje osnovnih postavki u oblasti lovstva: divljač i njena zaštita, načini lova, lovnoprivredna osnova, katastar lovišta, lovna inspekcija, lovočuvarska služba, utvrđivanje i nadoknada šteta, te kaznene odredbe. Pored ovog Zakona, slijedeće godine donesen je Zakon o nabavljanju, držanju i nošenju oružja i Zakon o Udruženjima građana, prema kojem su lovačke organizacije definisane kao dobrovoljna udruženja građana, koji se udružuju radi uzgoja, zaštite, i lova divljači, gazdovanja lovištem, te rekreacije. Novost u odnosu na princip iz prethodnog zakona, je da se prema Članu 25., lovište formira na površinama koje predstavljaju zaokruženu privrednu i terensku cjelinu, na kojoj postoje osnovni ekološki uslovi za opstanak, reprodukciju i uzgoj divljači, kao i drugi uslovi za uspješan razvoj lovstva, bez obzira na vlasništvo zemljišta. Lovišta su davana na gazdovanje neposredno ili putem konkursa. Korisnik lovišta bio je obavezan donijeti dugoročni plan gazdovanja, odnosno lovnoprivrednu osnovu, a u skladu s njom i godišnje planove gazdovanja u kojima su predviđene mjere i radovi na uzgoju, zaštiti i korištenju divljači, te uređivanju lovišta. Ovi planovi su se donosili do 31.3. tekuće godine, odnosno do 1.4.početka nove lovne godine.

Ove zakonske osnove, pratio je rad na terenu, tako da je ovo period “blagostanja” u lovstvu i lovnoj privredi BiH. Populacije autohtonih vrsta su dostigle skoro optimalnu brojnost, uz veoma uspješnu introdukciju i re-introdukciju  alohtonih i autohtonih vrsta. Lovni turizam, je takođe funkcionisao veoma dobro i u ovom periodu je zaista imao elemente “privredne grane”. Osim ovoga, društvenim planom SRBiH od 1981 – 1985., su određeni osnovni pravci razvoja lovstva.

Sredinom devedesetih godina, dolazi do pogoršanja stanja, najviše usljed veoma nestabilne političke situacije, krivolov je u porastu, nekadašnja uzorna i uzgojna lovišta se zapuštaju, i u njima se lovi kako ko hoće, lovnoprivredne osnove i planovi se donose “reda radi”, pa u ovakvoj situaciji ne uspijeva ni donošenje novog Zakona o lovstvu tokom 1988. godine.

Agresijom na Bosnu i Hercegovinu, nastaje haotična situacija u zemlji, a ni lovstvo nije ostalo pošteđeno. Divljač se sistematski uništava, kako u zonama ratnih dejstava, tako i na “slobodnim teritorijama”. Pojedina ograđena lovišta i uzgajališta su bukvalno očišćena od svega živog. Uništavanje je imalo daleko veći obim nego u prošlosti, zahvaljujući modernijem naoružanju i činjenici da je gotovo svako imao oružje. Divljač strada i od nagaznih mina, migrira uslijed ratnih dejstava ili uništavanja staništa. Ovakvo  stanje se zadržava i u periodu neposredno nakon rata, kada krivolov i lovokrađa kulminiraju. Posebno je stradala visoka divljač (medvjed, srne i divokoze), sa izuzetkom divljih svinja, dok je niska divljač stradala u nešto manjoj mjeri. Treba spomenuti i da je u većini lovišta BiH, potpuno uništena postojeća infrastruktura.

Danas, nažalost, nije mnogo bolje. U pojedinim područjima ostvaren je izvjestan napredak, samo zahvaljujući malobrojnim entuzijastima i dobroj volji pojedinaca. Najviše je učinjeno na obnovi uništene infrastrukture u lovištima, dok se na zaštiti staništa i divljači malo šta čini. Čak ni vrste, koje su ozbiljno ugrožene, nisu ni privremeno zaštićene na cijeloj teritoriji BiH. U većini slučajeva, lovišta se koriste neplanski, ne uzimajući u obzir stvarno stanje. Prebrojavanje divljači se skoro nigdje ne radi, pa se obično kaže “ima” ili “nema”, a prema tome se donose i odstrijelni planovi za tekuću sezonu.

Novi Zakon o lovstvu, i pravilnici su donešeni ali njihova primjena nije zaživila u lovačkim društvima pa se ovo stanje obilato koristi a na štetu lovstva i lovne privrede BiH.   

S poštovanjem,

 

Mr.sci.Zejnil Berilo,dipl.ing.šum.

 

KONTAKT INFORMACIJE

 

  

Adresa: Petrakijina 24, 71000 Sarajevo

Telefon / Fax: +387 33 668 209

Žiro račun: 161 00000 1445 0004

SAVEZ LOVAČKIH ORGANIZACIJA U BOSNI I HERCEGOVINIH

Savez djeluje i radi u kontinuitetu od 1925. godine do danas. Savez lovačkih organizacija djeluje  s ciljem da lovačkim organizacijama obezbjedi i omogući da zajednički i lakše ostvaruju svoja prava i interese na nivou države kao i izvan granica učlanjivanjem u evropske asocijacije. 
Savez je član Međunarodnog savjeta za uzgoj, zaštitu i lov (CIC) i  i Federacija lovačkih asocijacija evropske unije (FACE).